YARALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Cildi ve/veya mukozayı oluşturan yapıların farklı nedenlerle bütünlüğünün bozulması yada kaybı ile var olan fizyolojik özelliklerin, geçici veya tamamen kaybolmasına YARA adı verilir.

AS’lerde görülen travmatik yaralanmaların neredeyse %40’ı keskin olmayan objeler yüzünden meydana gelmektedir.

Yüz,
Kafa derisi,
Parmaklar ve eller en sık yaralanma bölgeleridir

Çocuklardaki yaralar, yetişkinlerdeki yaralardan farklılık göstermektedir.
Çocuklardaki yaralar daha çok başta olma eğilimindedir, lineerdir, daha kısadır, daha az kontaminedir.

Yaraların mekanizması:
Kesilme:
Keskin objelerle
Düşük enerjili
Düzgün kenarlı
Kontaminasyon riski düşük
Minimal skar

Baskı – Gerilme:
Künt objelerle
Yüksek enerjili
Doku mikrovaskularitesi bozuluyor
Anaerobik ortam nedeniyle enf riski yüksek
Aşırı skar oluşumu

Keskin yaralarda; yara yeri enf oluşumu için: gram doku için 10.000.000 organizma

Künt mekanizma ile oluşan yaralarda: 100.000 organizma ile enfeksiyon meydana gelir.

Pek Çok Travmatik Yara Aşağıdaki İki Kategoriden birine Girer :
1-Kontamine yaralar (12h < yaralanma) / Acildeki yaraların pek çoğu bu tiptedir.
2-Kirli Yaralar (12h > yaralanma)

Tüm travmatik yaralar bir dereceye değin kontaminedir ancak yinede FM esnasında kontaminasyonu önlemek için aseptik teknik uygulanmalı.

YARALARIN SINIFLAMASI
Abrazyon
Basit laserasyon
Derin laserasyon
Deri avülsiyonu
Yanıklar
Donmalar
Enfekte yaralar

Abrazyon: Sadece epidermisi içeren teğetsel/yüzeyel hasar

Basit laserasyon: Epidermiste lineer kısa aralıklı açılmalar

Derin laserasyon: Dermise derin yapılara penetrasyon

Deri avülsiyonu: Epidermal, dermal dokunun tümüyle ayrılması (flap..)

Yanıklar: Epidermis, dermisin ısıyla yada kimyasal koagülasyonu

Donmalar: Epidermis, dermisin donma hasarı

Enfekte yara: Dokuda tespit edilen mikrobiyal invazyon

BAŞLANGIÇ DEĞERLENDİRMESİ
Travmatik bir yaralı hastanın değerlendirilmesi hastanın tümden bir değerlendirilmesi ile başlamalıdır.

ABC (havayolu, solunum, dolaşım) stabilize edilecek
Ayrıntılı sistemik muayene yapılacak
Vital bulgular ve mental durum takip edilecek
Yaranın lokalizasyonu ve tedavisi

Yara muayenesinde:
Yara yeri , boyutu , şekli , sınırları , derinliği
Duyu , motor , tendon , damar yaralanmaları
Damar kesisi varsa kanamanın kontrolü
Yabancı cisim

Yara muayenesi, hasta sakin, koopere ve uygun şekilde pozisyon aldığında, optimal ışıklandırma koşullarında ve çok az ya da hiç artan kanama olmadığında gerçekleştirilmelidir.

Düşük ışıklandırma altında ya da yaranın derinliği kan yüzünden seçilemediğinde baştan savma muayene bazen yabancı maddelerin çok iyi belirlenememesine ve önemli yapılara zarar verilmesine neden olmaktadır.

Kanama bir problem ise, kontrendike olmadıklarında epinefrin içeren anestetik solüsyonlar faydalı olabilir.
Parmak turnikesi kansız alan yaratmada işe yarayabilir.

Dış kanama kanama bölgesinin etrafına basınç uygulanması ile genellikle kontrol altına alınabilir.

Mümkün olduğunda, deri cepleri daha kötüye giden vasküler toplanmayı önlemek amacıyla baskı uygulamasından önce asıl yerlerine döndürülmelidir.

Kesilmiş parmak ya da ekstremiteler alındığında, nemli, steril, koruyucu bir sargıyla sarılmalı, su geçirmez bir çantaya konmalı ve daha sonra ileriki birleştirmelerin göz önüne alınması ve korunması için soğuk su konteynırı içine yerleştirilmelidir.

Yaralanma bölgesini içine alan sıkı yüzükler ve diğer mücevherler şişme devam ettiğinde çembersel objelerin sıkıştırıcı bant vazifesi görmelerini engellemek üzere mümkün olduğunca çabuk uzaklaştırılmalıdır.

Yaralanmış bölgenin etrafındaki kıyafetler kontaminasyon potansiyelini azaltmak üzere uzaklaştırılmalıdır.

Tıbbi Öykü
Uygun yara tedavisi tam bir hasta öyküsü ile başlar .

Hasta yaşı, diyabetes mellitus, kronik renal kusur, obezite, malnutrisyon ve immün sistemi baskılayıcı ilaçların kullanılması gibi konakçı faktörleri yara enfeksiyonu riskini arttırabilir ve yara iyileşmesini geciktirebilir.

Yaralanma mekanizmasının belirlenmesi herhangi bir potansiyel yara kontaminantının ve yabancı maddelerin varlığının belirlenmesine yardımcı olacaktır.

Yaralanma sırasında uygulanan etkinin tipi enfeksiyon riskinin tahminine yardımcı olur

Yaralanmanın en yaygın mekanizması başı durağan haldeki bir objeye çarpma gibi küt bir kuvvet uygulanmasıdır.
Deri alttaki bir kemiğe doğru ezilir ve yarılır.

Cildi kesen keskin objeler makaslama gücü oluştururlar.
Ezme yaralanmaları,makaslama gücü sebebiyle meydana gelen yaralardan daha çok enfeksiyona eğilimlidirler, çünkü daha büyük doku kaybına sebep olma olasılığı vardır.

Düşük-enerjili çarpışma hasarları yaralanma ile sonuçlanmayabilir; bunun yerine ekimoz ya da hematom oluşumuna neden olan  damar harabiyeti yapabilirler.

Hekim, yaralanmanın meydana geldiği zamanı belirlemelidir.
Yaralanmadan yaranın kapatılmasına kadar geçen zaman aralığı muhtemelen yara enfeksiyonu riskini arttıran bakteriyel çevrenin büyümesi ile direk ilişkilidir.

Bir çok hasta yaralarını tedavi etmek ve temizlemek için girişimde bulunabilir.
Klinisyen hastanın, yaralanmayı kendi kendine tedavi etmek üzere uygulamış olabileceği temizleyici ajanlar ve solüsyonları da kapsayacak şekilde yaralanma tedavisinde uyguladığı ev tedavilerini araştırmalıdır.

Yaralanmanın anatomik lokalizasyonu, hem enfeksiyon riski hem de kozmetik sonuçlar anlamında, klinik sonucu tahmin etmeye yardımcı olacaktır.

Enfeksiyon riski temel bakteri kolonizasyonu ve vasküler kan desteğinin karşılıklı etkileşimi ile geniş çapta belirlenmektedir.

Bakteriyel kolonizasyona cevap olarak, kol üst kısmı, bacaklar ve gövdede bakteriyel populasyon yoğunluğu düşük olmaktadır.

Aksine, aksilla, perineum, ayak parmağı arası, intertriginöz bölgeler gibi vücudun nemli bölgeleri her santimetre kare başına anearobları da içeren milyonlarca bakteriye ev sahipliği yapmaktadırlar.

Bakteriyel floraya ek olarak, bölgesel kan akımındaki anatomik varyasyon da enfeksiyon olasılığını belirlemede rol oynar.

25

İlave Test Yapılması
Bir çok yaralanma diyagnostik muayene gerektirmemesine rağmen, fırsat olduğunda, yabancı madde taraması için yara görüntülenmesi faydalı olabilir.

Yaralarda yaygın olarak bulunan yabancı maddeler çevre dokudan daha yoğundur ve basit radyograflar ile kolayca seçilirler.

Grafide görülenler; 1 mm’den büyük metal , diş , kemik , taş
Grafide görülmeyen; plastik , tahta

Hasta Bilgilendirmesi
Hastalara beklenen kozmetik sonuçlar göz önüne alınarak,açık bir şekilde tüm yaralanmaların bazı izlerle sonuçlandığı anlatılmalıdır.


Kaynak: Yaraların değerlendirilmesi; Dr.Şeyhmus KAYA

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s