Yanıklar 1

Isı yanıkları
Elektrik yanıkları
Kimyasal yanıklar

Yanıklar klinik olarak, oluşan doku hasarının derinliğine göre değerlendirilirler

Yanığın derinliği yanığı oluşturan ajanın sıcaklığı ve temas süresi ile derinin direncine bağlıdır.

1. Derece yanıklar
Sadece epidermisi kapsar.
Sadece eritem ve hafif ödem vardır
Ağrılıdır
2-3 gün içerisinde eritem ve ağrı azalır
4. gün epitel dökülür.
BÜL OLUŞMAZ
1 hf içinde iz bırakmadan iyileşir

2. Derece Yanıklar
Epidermis ve dermis tutulmuştur
Dermisteki tutulmanın derinliğine göre derin-yüzeyel
Bül OLUŞUR(prot ve A vit)
Eğer yüzeyel ise, (kıl follikülleri, ter bezleri ve yağ bezleri yanmamışsa, beyaz-mumlu renkli deri) 14-21 günde; derin ise, 3-9 haftada kendiliğinden iyileşir.
Yüzeyel ikinci derece yanık, hafif bir renk değişikliğiyle iyileşirken, derin ikinci derece yanık, hipertrofik skar ve kontraktürlere neden olabilir.

3. Derece Yanıklar
Tam tabaka yanıklardır
Hissizdir
Kahverenkli eskar üzerini örter
İçinde tromboze damarlar gözlenebilir

Yanık Yüzdesi hesabı
Wallace’ın dokuzlar kuralı
Baş………………………% 9
Her bir üst ekstr……% 9
Gövde………………….% 18
Sırt………………………% 18
Alt extr (herbiri)……% 18
Perine………………….% 1

Yanıkların tedavisinde ve yatış endikasyonunun konulmasında asıl önemli olan KLİNİK SINIFLAMADIR

– Hafif Yanıklar
– Orta Yanıklar
– Ağır Yanıklar

Hafif Yanıklar
% 15 den az 2.derece yanıklar ( 10-50y)
– Çocuklarda ve yaşlılarda % 10 dan az
% 2 den az 3.derece yanıklar

Orta Yanıklar
% 15-30 2.derece yanıklar (çocuklarda ve yaşlılarda % 10-30)
% 2-10 3.derece yanıklar (yüz el ve ayak yanıkları hariç)

Ağır Yanıklar
% 25 dan fazla 2.derece yanıklar (çocuk ve yaşlılarda > %20)
El yüz ve ayakların 3.derece yanıkları
% 10 dan fazla 3.derece yanıklar
Sorunlu Yanıklar
– İnhalasyon Yanıkları
– Sirküler Yanıklar
– Kırıkların da olması
Elektrik Yanıkları

İnhalasyon Yanıkları

Yanık Hastalarında solunum yollarındaki hasar, mortaliteyi belirleyen temel faktörlerdendir.

Dumandan kaynaklanan hasar üst ve alt solunum yollarını etkilerken,
direk termal hasar vokal kordların refleks kapanmasından dolayı genelde üst solunum yollarını etkiler.

İnhalasyon?

Burun kıllarının yanmış olması
Ödemli, çatlak, kanayan dudaklar
Kömür gibi, köpüklü balgam
Ağız içinde is, siyah leke
Hırıltı

Başlangıçta nadiren ral, ronküs duyulur; duyuluyorsa kötü prognoz göstergesi!

Karbonmonoksit ve Hidrojen Siyanid solunum yollarında özellikle terminal bronşiollerde inflamasyona; ödem ve Bronkospazma neden olur
Üst solunum yollarında ödem hızlıca gelişirken, alt solunum yollarında gelişecek olan ödem 24 saate kadar uzayabilir!!

YANIKLI HASTAYA YAKLAŞIM
En iyi tedavi ..soğuk su
Dakikalarca temiz su ile yıkayın
Giysileri çıkarın
– Yapışmışsa çıkarmayın
Yanık alanlarını temiz ve mümkünse serumla nemlemdirilmiş örtülerle sarın, açıkta yanık alanı kalmamalı
Kabarcıkları patlatmayın

Acil Servis’te Bakım
A, B, C..
Oksijen,
Monitorizasyon,
Entübasyon? Krikotirotomi?
Sıvı tedavisi?
Parkland formülü (4xkgxyanık yüzeyi)
Brooke formülü (3xkgxyanık yüzeyi)

Damar yolu:
14-16 G
Sıvı:
– Ringer laktat,
– İzotonik
Sıvı verilme hızı:
– Yarısı ilk 8 saatte,
– Kalanı: 16 saatte

Sıvı replasmanı
Parkland formülü:
– 4 mL x vücut ağırlığı (kg) x yanık yüzdesi = RL olarak;
– İlk 8 saatte ½
– İkinci 8 saatte ¼
– Üçüncü 8 saatte ¼

– İkinci 24 saatte toplamın yarısı
– Daha sonrasında klinik duruma göre!
Evans:
– (1 mL x kg x y.yüzdesi) SF + (1 mL x kg y.yüzdesi) kolloid +
– 2000 mL su-sıvı
– 24 saatlik miktar
– İkinci 24 saatte elektrolit ve kolloidin yarısı

Brooke:
– (1.5 mL x kg x y.yüzdesi) RL + (0.5 mL x kg x y.yüzdesi) kolloid + 2000 mL su-sıvı
– 24 saatlik miktar
– İkinci 24 saatte elektrolit ve kolloidin yarısı

Kristaloidler
MA 30.000 dalton
– İzotonik;
% 0.9 NaCl (308 mosm/L)
LR (273 mosm/L)
– Hipotonik
% 0.45 NaCl,% 5 dex (253mosm/L)
– Hipertonik
Mannitol (1098 mosm/L )
%3 NaCl (1026 mosm/L)
%7.5 NaCl (2560 mosm/L)
􀂉- Daha hızlı infüze edilebilir
􀂉- Süratli volüm tamirinde en etkili sıvı
-􀂉 Hafif kanamalarda ilk tercih edilecek sıvı
-􀂉 % 20-30’u intravasküler yatakta kalır

Kolloid sıvılar

Doğal kolloidler

Human albumin
%5 sol. 50gr/L, COP:20 mmHg
%20 sol.
%25 sol.12.5gr/50mL

Plazma protein fraksiyonu

Plazma (TDP)

Yarı-sentetik kolloidler

Dekstranlar
%6 dekstran 70 (Makrodex)
%10 dekstran 40 (Rheomakrodex)

Jelatinler
Üre bağlı jelatin Polijelin (Haemeccel)
Süksinile Jelatin Modifiye sıvıJelatin (Gelofucine)

Hidroksietil nişasta (HES) solüsyonları
%6 Hes
%10 Hes

Dengeli Solusyonlar

Hipertonik salin-kolloid

Acil Serviste Tedavi
Kan Gazı, Kan tetkikleri
Pulse oximetre,
Foley sonda:
30-50cc/saat,
Sıcak tutalım,
Analjezi,
IM Enjeksiyon ??
Tetanoz aşısı
Nazogatrik sonda,
Dolaşım kontrolü:
– Fasyatomi
– Eskarotomi

3. derece yanıkların tedavilerinde önemli bir yöntem, eskarotomidir. Eskar, tamamen yanarak elastikiyetini kaybeden deriye verilen isimdir. Eskaratomi ise, bütün özelliklerini kaybetmiş olan ölü derinin longitudinal olarak kesilmesidir. Amaç, ödemle eskar arasındaki kan damarlarının sıkışmasını önlemektir.

YANIK ŞOKU
Sıvı kaybı
Yetersiz perfüzyon
Dolaşım kollapsı
Yanıkla beraber hastada travmanın da olması

YANIK ÖDEMİ
Yanık olan sahada kapiller permeabilite bozuluyor
Plazmadan zengin sıvı interstisiyuma geçiyor
Total vücut yüzeyinin % 25 inden fazlasını kaplayan yanıklarda yanmamış doku ve organlarda da ödem görülür

Yanığa verilen sistemik cevap sonucunda salgılanan histamin serotonin, kininler, prostaglandinler ve Tx gibi mediatorler ödeme neden olurlar
Geniş yanıklarda sıvı kaybı ilk 8 saattedir.

Anemi
Ülser
Yanıkta ilk 24 saatte hematokrit ve kan vizkozitesinde artma görülür
Resüsitasyon zamanında yapılmalıdır. Yaşlılarda gecikilmesi halinde Myokard fonk. bozuklukları görülebilir

Tetanoz proflaksisi

Antibiyotik verelim mi?

Destek Tedavisi
Beslenme
Yanık yüzeyinin % 20 den fazla olması halinde özel beslenme desteğine ihtiyaç duyar
Enteral Beslenme tercih edilir
Curreri formülü:
Günlük Kalori iht = 25 kcal/kg + 40 kcal x yanık%

Protein ihtiyacı 2-2.5 g/kg/gün
Arginin ve Glutamin
Eser elementler

YANIK KOMPLİKASYONLARI
* Sepsis
* Renal komplikasyonlar
ABY
* Pulmoner komplikasyonlar
Pnömoni
ARDS
* Gastrointestinal Komplikasyonlar
İleus
Curling Ulseri
* Ortopedik komplikasyonlar:
Osteomyleit
Hipertrofik ossifikasyonlar
İyileşmeyen kırıklar
* Süpüratif Tromboflebit
* Nörolojik komplikasyonlar
Ensefalopati
Epilepsi
Nöropatiler
* Yanık Skarı ve kontraktürler (EN SIK)

Yatış Endikasyonları
Elektrik yanıkları?,
İnhalasyon injürileri,
El, yüz, ayak, perine, eklem yanıkları,
KOAH, diabet vs.
Ek ciddi yaralanma varsa…


 

Kaynak: Yanık sunumu; Dr.Cem GÜN

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s