Trombüs/Emboli → Akut arter tıkanıklığı
■ Ekstremitenin ve kişini hayatını tehdit eder,
■ Gerçek bir acil durumdur.

Tedavideki gelişmelere rağmen;
■ % 5-30 ekstremite kaybı
■ %15-30 ölümle seyreder

Tromboemboli kaynağı sıklıkla kalp hastalıklarıdır.

Periferik arter hastalığının (PAH) en sık görüldüğü yerler:
■ Femoral arter bifurkasyonu (%43)
■ İliak arter (%18)
■ Aorta (%15)
■ Popliteal arter (%15)

Risk Faktörleri
■ Uzun süreli sigara içimi
■ DM
■ Hiperlipidemi
■ HT
■ Hiperhomosisteinemi

Akut Arter Tıkanıklığı
■ Tromboz  %41
■ Emboli  %38
■ Greft trombozu  %15
■ İyatrojenik  %2
■ Travma  %2
■ Anevrizma  %2

Embolide Risk Faktörleri
Kardiyak %80-90
■ Atrial fibrilasyon
■ Myokardial iskemi
■ Mekanik kalp kapakları
■ Bakterial endokardit
■ Atrial miksoma
■ Pardoksal emboli

 Vasküler %10-20
■ Anevrizma
■ Aterosklerotik damarlar

Trombozda Risk Faktörleri
Aterosklerotik damar hastalıkları
■ Hiperkoagulabite durumları
■ Anevrizmalar
■ Aort diseksiyonları

İntra-arteriyal ilaç enjeksiyonları;
■ Lokal vazospazm
■ İnert ilaç partikülleri

İyatrojenik travma;
■ İnvaziv kataterizasyon
■ AKG girişimi

Vazospastik ve İnflamatuar Durumlar
Reynaud hastalığı
Kollagen vasküler hastalıklar;
■ Romatoid artrit
■ SLE
■ Poliarteritis nodoza
Tromboanjitis obliterans (Buerger Hastalığı)
■ Takayasu arteriti

g1

Anoksiye duyarlı dokular;
■ Periferik sinirler ve
■ İskelet kasları en duyarlı dokulardır ve
■ Oda ısısında 6 saatlik anoksiyle geri dönüşsüz hasar

Klinik
Belirtiler
■ AĞRI (Pain)
■ PARAESTEZİ (Paresthesia)*
■ PARALİZİ (Paralysis)*

Bulgular
■ SOLUKLUK (Pallor)
■ SOĞUKLUK (Perishing cold)
■ NABIZSIZLIK (Pulselessness)

Solukluğun Derecesi
Düzey 4: Ekstremite normal düzeyde iken solukluk
Düzey 3: Ekstremite 60º kaldırılır, 30 sn içinde solukluk olması
Düzey 2: Ekstremite 60º kaldırılır, 60 sn’den kısa sürede solukluk olması
Düzey 1: Ekstremite 60º kaldırılır, 60 sn civarında solukluk olması
Düzey 0: Ekstremite 60º kaldırılır, 60 sn içinde solukluk olmaması

Klinik Sınıflama
g2

 

Tanısal Araştırmalar
Laboratuar:
■ Hemogram
■ Biyokimyasal testler (BFT, elektrolitler ve lipid profili gibi)
■ Koagulasyon testleri

EKG → Disritmi, MI

Görüntüleme yöntemleri:
■ Doppler USG
■ Dupleks USG
■ MRI
■ BT
■ Anjiografi

Diğer testler:
■ Ayak bileği-Kol indeksi (ABI)

El Doppleri ile yatak başında;
■ A. tibialis posterior
■ A. dorsalis pedis
■ A. poplitealis
■ A. femoralis
■ A.radialis
■ A. ulnaris
■ A. brakialis
■ A. aksillaris’de akım değerlendirilebilir

Ayak bileği-Kol indeksi (ABI)
■ Doppler USG kullanarak A. tibialis posterior ve A. brakialis sistolik basınçları ölçülür ve oranlanır.
■ Ayak bileği/Kol = 0.9 – 1.0 ise normal
■ Periferik arter hastalığı < 0.8
■ Ciddi akut tıkanmada < 0.5
 * %100 özgün bir testtir.

Doppler USG
■ Noninvazivdir
■ Arter basınçlarına bakılır
■ Tıkanma altı ile üstü arasında fark ≥ 30 mmHg ise tıkanma seviyesi kesin bellidir
■ Alınan sinyal ve sinyalin kalitesine (monofazik, bifazik, trifazik gibi) bakılır
■ Distalde akım, kollateral dolaşımla olabilir.

Dupleks USG
■ Tam olmayan tıkanmaları da gösterir (%85)
■ Aksillar, subklavian ve brakial arterlerde duyarlılığı yüksektir.

MRI
■ Acilde kullanımı sınırlıdır
■ Detayları iyi gösterir
■ Zaman alıcıdır
■ Her zaman ulaşılamaz

BT Anjiografi
■ Özellikle anevrizma ve aort diseksiyonu şüphesi gibi durumlarda kullanılabilir.

Arteriografi
■ Tanıyı doğrulamak
■ Ameliyat sırasında yapılabilir
■ Acilde her zaman ulaşılamaz

TEDAVİ HEDEFLERİ
■ Ekstremite ve hayatı kurtarmak
■ Kan akımını düzeltmek ve
■ Tekrarlayan tromboz ve emboliyi önlemek

Hastane Öncesi Yaklaşım
■ ABC
■ Damaryolu
■ O2
Elevasyon zararlıdır
■ Ekstremitenin nabızları ve nörolojik durumunu kontrol et ve kaydet

Acil Servis Yaklaşımı
■ ABC
■ Damaryolu (Temel laboratuar verileri için kan al)
■ O2
■ EKG
■ Aspirin
■ Heparin
■ Sıvı resüsitasyonu
■ KKY ve disritmilerin tedavisi
■ Analjezi
■ Kalıcı tedavi için Acilen Kalp Damar Cerrahisi konsültayonu

Heparin
■ Kesin yararı ?? ama kontraendikasyon yoksa verilir
Yararı:
■ Pıhtının büyümesini,
■ Tekrarlayan emboliyi,
■ Venöz trombozu
■ Tıkanıklığın distale yayılmasını ve
■ Reperfüzyon sonrası tıkanmayı önlemeye yardımcıdır

Doz:
■ 80 U/kg İV bolus
■ 18 U/ kg/saat infüzyon
■ aPTT 50-80 sn (1.5-2.5 kat)

Tedavi Seçenekleri
Endovasküler girişim:
■ İntra-arterial tromboliz
■ Perkutan trombektomi

Cerrahi:
■ Açık trombektomi: Ameliyathanede lokal anesteziyle
■ Bypass: Otolog ven veya greft kullanarak
■ Amputasyon

Akut İskemi Komplikasyonları
■ NEKROZ VE DOKU KAYBI
■ REPERFÜZYON HASARI
■ KOMPARTMAN SENDROMU
■ UZAK ORGAN HASARI
■ BÖBREK YETMEZLİĞİ

Hastaya Öneriler
■ Sigarayı bırak
■ Soğuktan kaçın
■ Vazokonstrüksiyon yapan ilaçlar;
■ Migren ilaçları,
■ Beta bloker,
■ Kokain gibi maddelerden kaçın

■ Ani ekstremite ağrısı veya nörolojik defisitinde AKUT ARTER TIKANIKLIĞI akla getir.
■ Acilde, Aspirin ve Heparini hatırla,
■ KONSÜLTASYONU unutma


Kaynak: Dr.Önder TOMRUK’un ilgili sunumu

Reklamlar