Ortopedik Aciller:

AÇIK KIRIKLAR: Kırık yeri ile cilt arasında bağlantının bulunduğu ciddi yumuşak doku travmasıyla birlikte olan kırıklardır. Ayrıca kırığa uzanan derinlikte delici yaraya da karşılık gelebilir.

Osteomyelit, açık kırığın büyük bir komplikasyonudur. Açık kırık, hızlı ve dikkatlice tedavi edilmelidir.

YARI ÇIKIK ve ÇIKIKLAR:

Potansiyel olarak nörolojik veya vasküler devamlılığın riske girmesi durumunda acil redüksiyon gereklidir.

Kalça çıkığı, femur başı avasküler nekrozu için potansiyel risk taşımaktadır.

NÖROVASKÜLER YARALANMALAR:

Bazı vakalarda şekil bozukluğunu azaltmada ve sinir-damar fonksiyonlarını düzeltmede gereken tek şey doğrusal çekme işlemidir.


İLK ATELLEME:

  1. Ağrıyı azaltır.
  2. Damar ve sinire zararları, kırık parçaları arasındaki sıkışmayı veya kırık yerindeki açılanmanın oluşturduğuğ gerginliği önleyerek azaltır.
  3. Eğer keskin kemik parçası hareket ederek cildin bütünlüğünü bozar ise yanlışlıkla kapalı kırık bir açık kırığa dönüşebilir.
  4. Kırık parçalarının hareketlini kısıtlayarak hastada taşımaya bağlı ağrıyı azaltır.

Şişme atel; parmakla basmakla “orta düzeyde” çukurlaşma oluşmuyorsa aşırı şişmiş demektir.

Şişme atel, giysi üzerine uygulanmaz çünkü kırışıklıklar bası yaralarına, şişmeye veya doku hasarına neden olabilir.


Acil Servis Değerlendirmesi ve Ayırıcı Tanı:

Dikkatli bir öykü ve FM’nin önemi abartılmamalıdır.

Ortopedik tanı; bazen ağrılı bölgenin röntgenini almak kadar basittir.

Bir kırık veya çıkığın ağrısı naşka bir bölge ile ilgili olabilir. Örneğin sternokalviküler eklem hasarı veya humerus gövde kırığı olan hasta, sadece omuz ağrısından şikayet edebilir.

Bir nöbetimde, AİTK nedenli sağ ön koltuktaki yolcuda sağ taraflı omuz ağrısı mevcuttu. Omuz grafisinde klavikula fx tespit edildi. Bu vakadan sonra artık klavikülaları da bilateral muayeneme rutin olarak dahil eder oldum.

Görüntüleme kararı, sadece ana şikayet bölgesine değil, sistematik palpasyon, küçük şekil bozukluğu veya önemli nokta hassasiyeti gözlemi ve yaralanma mekanizmasına da dayandırılmalıdır.

Bkz: Yaralanma mekanizması – Olası hasarlar

Bkz: Hasar ilişkili hasarlar

Bazı hasarlar, hangi görüntüler çekilirse çekilsin radyografik olarak ilk gün görülmeyebilir.

Yaygın örnekleri: Skafoid fx, non-deplase radius başı fx ve metatarsal stres fx

Yaralanmalara eşlik eden dirseğin “yağ yastıkçığı bulgusu” gibi klasik radyografik bulgular daima bulunmaz.

Böyle vakalarda klinik tanı, kırık bölgesinin röntgeninde lüsensi gösterecek yeterli kemik reabsorbsiyonunun görüldüğü 7-10 gün içinde tamamen klinik hale gelebilir.


Öykü:

Ortopedik travma vakalarında öykünün değeri çoğu zaman önemsenmez. Yaralanma mekanizmasının tam olarak bilinmesi, bazı kırık ve çıkıkları tanımada kilit rol oynayabilir.

Ör: Yutma güçlüğü ile birlikte omuz travması öyküsü; posterior sternoklaviküler çıkığın tek ipucu olabilir. Mediastinal yapılara basıya neden olan bu durum çoğu kez sadece BT ile gösterilebilir ve tedavi gecikirse ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

21d3af062d5f4e4f73e6f1a59650b7Fracture-Clavicle-Figure3B_0868387-SC-joint-CTposterior dislocation webadult_shoulder_fx_type_scjoint_posterior_fxdislocatescreen-shot-2011-10-28-at-20-50-44SCdislocationctmaxresdefault


t1


Kimi kas-iskelet yaralanmaları doğrudan travma öyküsüyle ilgili olmayabilir, ör: osteoporotik hastadaki gizli kalça fx, son zamanlarda aşırı yürüyüş yapan kişide metatarsın gizli stres fx.

Palpasyona, ağırlık taşıma ağrısında ya da pasif eklem hareket açıklığına aşırı hassasiyet; gizli ya da kolayca gözden kaçmış bir kırık olasılığını ortaya koyar.


Öykü alma sadece ortopedik konularla sınırlı tutulmamalıdır. Duruma göre genel bir tıbbi öykü alınmalıdır: Kardiyak hastalık, nörolojik hastalık, antikoagülan ilaç kullanımı, senkop gibi.


Fizik Muayene:

  1. Şişme, renk değişikliği ve şekil bozukluğu (deformite) (inspeksiyon)
  2. Hasarın distal ve proksimal eklemlerinde aktif ve pasif hareket açıklığı
  3. Hasasiyet ve deformite (palpasyon)
  4. Nörovasküler durumun değerlendirilmesi

Uzun bir kemik gövdesindeki, deformite, kırık için patognomoniktir.

Eklemdeki deformite, eklem hareket açıklığı kaybı ve şiddetli ağrı; eklem yakınındaki kırık ve çıkığa işaret eder.

  • İSTİSNA: Omzun posterior çıkığıdır. Humerus başı posteriorda palpe edilebilir olmasına rağmen şiddetli ağrıya belirgin deformite eşlik etmez.

Büyük bir deformite olmadığında, muhtemel tanı büyük oranda palpasyonla belirlenen bulgulara bağlıdır.

Basamaklanma (step-off)


Palpasyon incelemesi sistematik olarak ve bir bölgeden diğer bir bölgeye doğru “devamlı” olarak yapılmalıdır.

Palpe edilen bölge, ağrı tarif edilen bölgeye sınırlı olmamalıdır!


Nörovasküler Değerlendirme:

Travma ekstremiteyi içeriyorsa, vertebral kolonun aksine, duyu-motor testi, sinir kökü ve dermatomal dağılım yerine periferik sinir fonksiyonları göz önüne alınarak yapılmalıdır.

t2Omuz anterior çıkığında, eşlik eden iki sinir de kontrol edilmelidir:

  • Aksiller sinir: Omuzun lateral duyusu
  • Muskulokütanöz sinir: Ön kolun ekstensör yüzünün duyusu

Nörovasküler değerlendirmeyi, redüksüyon veya müdahaleden önce yap ve kaydet!

Dolaşımsal bozukluğa neden olabilecek travmalar:

  • Diz çıkığı: Tibiofemoral eklem
  • Ayak bileği kırık-çıkığı
  • Çocuklarda dirseğin suprakondiler deplase fx

Kaynaklar:

  1. Tintinalli 7.ed
  2. Google görseller
Reklamlar